در اینکه کدام یک از فرزندان ابراهیم (اسماعیل یا اسحق ) به قربانگاه برده شد و لقب ذبیح الله یافت ؟ در میان مفسران سخت گفتگو است ، گروهى اسحاق را ذبیح مى دانند و جمعى اسماعیل را، نظر اول را بسیارى از مفسران اهل سنت و نظر دوم را مفسران شیعه برگزیده اند.
اما آنچه با ظواهر آیات مختلف قرآن هماهنگ است این است که ذبیح اسماعیل بوده است ، زیرا:
اولا: در یکجا مى خوانیم : و بشرناه باسحاق نبیا من الصالحین : ما او را بشارت به اسحاق دادیم که پیامبرى بود از صالحان (صافات 112).
این تعبیر به خوبى نشان مى دهد که خداوند بشارت به تولد اسحاق را بعد از این ماجرا و به خاطر فداکاریهاى ابراهیم به او داد، بنابراین ماجراى ذبح مربوط به او نبود.
بعلاوه هنگامى که خداوند نبوت کسى را بشارت مى دهد، مفهومش این است که زنده مى ماند، و این با مساءله ذبح در کودکى سازگار نیست .
ثانیا: در آیه 71 سوره هود مى خوانیم : فبشرناه باسحق و من وراء اسحاق یعقوب : ما او را به تولد اسحاق بشارت دادیم و نیز به تولد یعقوب بعد از اسحاق این آیه نشان مى دهد که ابراهیم مطمئن بود اسحاق مى ماند و فرزندى همچون یعقوب از او به وجود مى آید، بنابراین نوبتى براى ذبح باقى نخواهد ماند.
کسانى که ذبیح را اسحاق مى دانند در حقیقت این آیات را نادیده گرفته اند.
ثالثا: روایات بسیارى در منابع اسلامى آمده است که نشان مى دهد ذبیح اسماعیل بوده است به عنوان نمونه :
در حدیث معتبرى که از پیامبر گرامى اسلام نقل شده مى خوانیم : انا ابن الذبیحین : من فرزند دو ذبیحم و منظور از دو ذبیح یکى پدرش عبدالله است که عبدالمطلب جد پیامبر (صلى اللّه علیه و آله و سلّم ) نذر کرده بود او را براى خدا قربانى کند سپس یکصد شتر به فرمان خدا فداء او قرار داد و داستانش مشهور است ، و دیگر اسماعیل بود، زیرا مسلم است که پیامبر اسلام (صلى اللّه علیه و آله و سلّم ) از فرزندان اسماعیل است ، نه اسحاق .
در دعائى که از على (علیه السلام ) از پیامبر گرامى (صلى اللّه علیه و آله و سلّم ) نقل شده مى خوانیم : یا من فدا اسماعیل من الذبح : اى کسى که فدائى براى ذبح اسماعیل قرار دادى .
در احادیثى که از امام باقر و امام صادق (علیهماالسلام ) نقل شده مى خوانیم : هنگامى که سؤ ال کردند ذبیح که بود فرمودند: اسماعیل .
در حدیثى که از امام على بن موسى الرضا (علیهم السلام ) نقل شده نیز مى خوانیم : لو علم الله عزوجل شیئا اکرم من الضان لفدا به اسماعیل : اگر حیوانى بهتر از گوسفند پیدا مى شد آنرا فدیه اسماعیل قرار مى داد.
خلاصه روایات در این زمینه بسیار است که اگر بخواهیم همه آنها را نقل کنیم سخن به درازا مى کشد.
در برابر این روایات فراوان که هماهنگ با ظاهر آیات قرآن است روایت شاذى بر ذبیح بودن اسحاق دلالت دارد که نمى تواند مقابله با روایات گروه اول کند، و نه با ظاهر آیات قرآن هماهنگ است .
از همه اینها گذشته این مساءله مسلم است کودکى را که ابراهیم او را با مادرش به فرمان خدا به مکه آورد و در آنجا رها نمود، و سپس خانه کعبه را با کمک او ساخت ، و طواف و سعى با او بجا آورد اسماعیل بود، و این نشان مى دهد که ذبیح نیز اسماعیل بوده است ، زیرا برنامه ذبح مکمل برنامه هاى فوق محسوب مى شده .
البته آنچه از کتب عهد عتیق (تورات کنونى ) بر مى آید این است که ذبیح ، اسحاق بوده است .
و از اینجا چنین به نظر مى رسد که بعضى از روایات غیر معروف اسلامى که اسحاق را ذبیح معرفى مى کند تحت تاءثیر روایات اسرائیلى است و احتمالا از مجعولات یهود است ، یهود چون از دودمان اسحاق بودند مایل بودند این افتخار را براى خود ثبت کنند و از مسلمانان که پیامبرشان زاده اسماعیل بود سلب کنند، هر چند از طریق انکار واقعیات باشد!
به هر حال آنچه براى ما از همه محکمتر است ظواهر آیات قرآن است که به خوبى نشان مى دهد که ذبیح اسماعیل بوده است گر چه براى ما تفاوتى نمى کند که ذبیح اسماعیل باشد یا اسحاق هر دو فرزند ابراهیم و پیامبر بزرگ خدا بودند، هدف روشن شدن این ماجراى تاریخى است . [ نظرات / امتیازها ]