راغب در مفردات خود مى‏گوید: «خوض» در لغت به معناى در آب داخل شدن و از آن عبور کردن است، و به طور استعاره در سایر امور هم استعمال مى‏شود، و در قرآن بیشتر در امورى استعمال شده که دخول در آن زشت و مذموم است از قبیل غور در باطل و ذکر آیات حق پروردگار و استهزاء نسبت به آن. [ نظرات / امتیازها ]

مراد از اینکه فرمود: از آنان اعراض کن، این است که با آنان در عمل‏شان شرکت نکرده و اگر در میان آنان است، از ایشان جدا شود یا به نحو دیگرى اعراض نماید. و اینکه نهى از شرکت را مقید به:«حَتَّى یَخُوضُوا فِی حَدِیثٍ غَیْرِهِ» نمود براى این بود که دلالت کند بر اینکه مطلق مشارکت و همنشینى با آنان مورد نهى نیست، و مجالستى که غرض از آن پیروى و یا اقامه حق و یا دعوت به آن بوده باشد جایز است، تنها مجالستى مورد نهى است که در آن مجالست خوض در آیات خداوند بشود...و اما معناى آیه این است که: وقتى مى‏بینى اهل خوض و استهزاء کنندگان به آیات خدا را که سرگرم کار ناستوده خود هستند از آنان روى بگردان و در حلقه و مجلس آنان وارد مشو، تا به سخنان دیگرى بپردازند و در مطالب دیگرى بحث و کنجکاوى کنند. البته اگر دیدى که به بحث دیگرى پرداختند میتوانى به حلقه‏شان درآیى.

[ برای مشاهده توضیحات کلیک کنید. ]

[ نظرات / امتیازها ]

گو اینکه سیاق کلام سیاق احتجاج علیه مشرکین است، و لیکن ملاکى که در آن ذکر شده خصوصیت مشرکین را ملغى و مطلب را عمومى کرده، و دیگران را هم شامل شده است. علاوه، در آخر آن مى‏فرماید:«فَلا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْرى‏ مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ» پس معلوم مى‏شود خوض در آیات خدا ظلم است، و در حقیقت نهى در آیه، نهى از شرکت با ستمکاران در ستم ایشان است، چه این ظلم را مشرکین مرتکب شوند و چه غیر آنان، به شهادت اینکه در جاى دیگر مى‏فرماید:« إِنَّکُمْ إِذاً مِثْلُهُمْ»(النساء/140) و معلوم است که مراد از این جمله این نیست که شما هم مثل آنان مشرک و کافر مى‏شوید، بلکه مراد این است که شما هم مانند آنان نافرمان و ظالم خواهید بود. و ضمیرى که در «غیره» است به حدیثى برمى‏گردد که در آن خوض و استهزاء به آیات خدا مى‏شود. [ نظرات / امتیازها ]

لفظ «ما» در کلمه:«اما» زائده است که نوعى تاکید و در بعضى از موارد تقلیل را مى‏رساند، و همچنین نونى که قبل از کاف قرار دارد نون تاکید است. بنابراین اصل این کلمه «ان ینسک» بوده و چون کلام در مقام تاکید بوده و لازم بوده که نهى، تشدید و تاکید شود از این رو لفظ «ما» زائده را بر سر «ان» درآورده و نون تاکید را هم قبل از کاف قرار داد، و در نتیجه معناى کلام این شد که: حتى اگر نهى ما را فراموش کردى و شیطان آن را از یادت برد و بعدا به یادت آمد، باز هم نمى‏توانى در امتثال نهى، سهل‏انگارى نموده، هم چنان در مجلس آنان بنشینى، بلکه همین که یادت آمد بایستى برخیزى، چون سزاوار مردان با تقوى نیست که با مسخره کنندگان به آیات خدا همنشین شوند. {وَ إِمَّا یُنْسِیَنَّکَ الشَّیْطانُ فَلا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْرى‏ مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِین} [ نظرات / امتیازها ]

خطابى که در آیه شریفه«وَ إِمَّا یُنْسِیَنَّکَ الشَّیْطانُ...» است، خطاب به نبى اکرم(صل‍ی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) است، و لیکن در حقیقت مقصود، دیگرانند، زیرا انبیاء(علیه‌السلام) نه تنها از گناهان بلکه حتى از فراموشى احکام خداوندى هم مبرا هستند.
و ما سابقا در بحثى که راجع به عصمت انبیاء(علیه‌السلام) کردیم ثابت نمودیم که فراموش کردن احکام الهى از آن حضرت عینا مانند مخالفت عملى باعث گمراهى سایرین مى‏شود و دیگران به عمل آنان احتجاج و از آن اتخاذ سند مى‏کنند، پس همانطورى که گفتیم، غرض اصلى از این خطاب و مخاطبین واقعى آن امت اسلام است. سیاق آیات مورد بحث هم این معنا را تایید مى‏کند، براى اینکه در آیه بعد روى سخن را به متقین از امت نموده مى‏فرماید:« وَ ما عَلَى الَّذِینَ یَتَّقُونَ مِنْ حِسابِهِمْ مِنْ شَیْ‏ءٍ ...»(الأنعام/69) .

[ برای مشاهده توضیحات کلیک کنید. ]

[ نظرات / امتیازها ]

1-ذیل آیه «وَ إِذا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیاتِنا ...» رسول خدا(صل‍ی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم) فرمود: هر کس که ایمان به خدا و روز جزا دارد، باید در مجلسى که در آن مجلس به یک پیشوایى بدگویى و یا از مسلمانى غیبت مى‏شود، ننشیند، زیرا خداى تعالى فرموده:«وَ إِذا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیاتِنا فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى یَخُوضُوا فِی حَدِیثٍ غَیْرِهِ وَ إِمَّا یُنْسِیَنَّکَ الشَّیْطانُ فَلا تَقْعُدْ بَعْدَ الذِّکْرى‏ مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِینَ».
2-ابى جعفر گفت: با کسانى که با هم خصومت دارند ننشینید، زیرا که اینگونه افراد کسانى هستند که در آیات خدا خوض مى‏کنند.
3- محمد بن على گفت: اهل هوا از همان کسانیند که در آیات خدا خوض مى‏کنند.
4--امام ابى جعفر(علیه‌السلام) در ذیل آیه شریفه «وَ إِذا رَأَیْتَ الَّذِینَ یَخُوضُونَ فِی آیاتِنا» فرمود خوض در آیات خدا، گفتگو در باره پروردگار و مجادله کردن در باره قرآن است، و در ذیل جمله «فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ حَتَّى یَخُوضُوا فِی حَدِیثٍ غَیْرِهِ» فرمود: از آن جمله گوش دادن به سخنان نقالان و داستان‏سرایان است.

علامه طباطبایی: روایات همان طورى که ملاحظه مى‏کنید شامل آیه هست، و در حقیقت در این روایات ملاکى که در آیه ذکر شده، اخذ گردیده است.

[ برای مشاهده توضیحات کلیک کنید. ]

[ نظرات / امتیازها ]

«خوض» به معناى کندوکاو وگفتگو به قصد تمسخر و تحقیر است، نه براى فهم و درک حقیقت. [375]
«بعد الذّکرى» ممکن است به معناى تذکّر دادن دیگرى، یا به معناى متذکّر شدن خود انسان باشد.
سؤال: پیامبران الهى معصوم هستند، پس چگونه در آیه سخن از نفوذ شیطان در پیامبر مطرح شده است؟ «ینسینّک الشیطان»
پاسخ: تأثیر شیطان در به فراموشى کشاندن، مسأله‏اى فرضى است، مثل آیه‏ى «لئن اَشرکتَ لیحبطنّ عملک» [376] یا آیه «ولو تقوّل علینا بعض الاَقاویل» [377] یعنى اگر مشرک شوى، یا اگر به ما نسبتى ناروا بدهى، نه اینکه چنین شده است.
و ممکن است مراد اصلى آیه، پیروان پیامبرند، نه خود ایشان، همان گونه که در فارسى ضرب‏المثلى است که «به در مى‏گوییم که دیوار بشنود».
مشابه این مطلب، در سوره‏ى نساء آیه 140 نیز آمده است: «اذا سمعتم آیات اللَّه یکفر بها و یستهزأ بها فلا تقعدوا معهم حتّى یخوضوا فى حدیث غیره...» اگر شنیدید که به آیات الهى کفر مى‏ورزند یا مسخره مى‏کنند با آنان منشینید تا سخن را عوض کنند.
در روایات متعدّدى از پیامبر صلى الله علیه وآله و ائمّه معصومین علیهم السلام از همنشینى با اهل گناه، یا شرکت در جلسه‏اى که گناه مى‏شود و انسان قدرت جلوگیرى از آن را ندارد نهى شده است، حتّى اگر آنان از بستگان انسان باشند. حضرت على علیه السلام به فرزندش وصیّت کرد: خداوند بر گوش واجب کرده که راضى به شنیدن گناه و غیبت نشود. [378]
رسول خداصلى الله علیه وآله با استناد به این آیه فرمودند: کسى که ایمان به خدا و روز قیامت دارد، در مجلسى که در آن امامى سبّ مى‏شود و یا از مسلمانى عیب‏جویى مى‏گردد نمى‏نشیند. [379]
حضرت على علیه السلام «مجالسة الاشرار تورث سوء الظنّ بالاخیار» همنشینى با بدان، سبب سوء ظنّ به نیکان مى‏شود. [380]

--------------------------------------------------------------------------------
375) تفسیر مجمع‏البیان.
376) زمر، 65.
377) حاقّه، 44.
378) تفسیر نورالثقلین.
379) وسائل، ج‏16، ص‏266.
380) وسائل، ج‏16، ص 365.

[ نظرات / امتیازها ]