«لقاء» مصدر «لقى، یلقى» ثلاثى مجرد و «لاقى، یلاقى» ثلاثى مزید است، راغب در مفردات خود (مفردات راغب ماده «لقى») مى‏گوید: «لقاء» به معناى روبرو شدن و برخوردن دو چیز با یکدیگر است، و گاهى هم با این کلمه تعبیر مى‏شود از برخورد یکى با دیگرى و گفته مى‏شود فلانى را ملاقات کرد و یا ملاقات مى‏کند، البته این کلمه در ادراک به حس و به چشم و بصیرت استعمال مى‏شود، ادراک به حس مانند: «تَمَنَّوْنَ الْمَوْتَ مِنْ قَبْلِ أَنْ تَلْقَوْهُ- آرزوى مرگ مى‏کنید قبلا از آنکه آن را ملاقات نمایید»، و ادراک به چشم مانند: «لَقَدْ لَقِینا مِنْ سَفَرِنا هذا نَصَباً- راستى از این سفرمان چه ناراحتى دیدیم». و ملاقات خدا عبارت است از قیامت و بازگشت به سوى او، مانند: «وَ اعْلَمُوا أَنَّکُمْ مُلاقُوهُ- بدانید که شما او را خواهید دید «و نیز مانند: «الَّذِینَ یَظُنُّونَ أَنَّهُمْ مُلاقُوا اللَّهِ- و آنان که مى‏پندارند که خدا را خواهند دید»، و لقاء به معناى ملاقات هم آمده مانند: «وَ قالَ الَّذِینَ لا یَرْجُونَ لِقاءَنا- و آنان که دیدار ما را آرزو ندارند گفتند» و نیز مانند: «إِنَّکَ کادِحٌ إِلى‏ رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاقِیهِ- تو کوشنده‏اى به سوى پروردگارت کوشیدنى تا او را ملاقات کنى».
و در مجمع البیان (ج 3- 4 ص 529) مى‏گوید: لقاء به معناى اجتماع بر وجه مقاربت و نزدیکى است، چون اجتماع گاهى به غیر این وجه هم مى‏شود، و آن اجتماع را لقاء نمى‏گویند مانند اجتماع چند عرض در یک محل. [ نظرات / امتیازها ]

زحف به معناى نزدیک شدن به آرامى و آهسته آهسته است، و «تزاحف» به معناى نزدیک شدن دو چیز است به یکدیگر، مثلا وقتى گفته مى‏شود: «زحف، یزحف، زحفا» و یا گفته مى‏شود: «ازحفت للقوم» معنایش این است که من براى اینکه با مردم بجنگم به ایشان نزدیک شده و در برابرشان استوار ایستادم، لیث مى‏گوید: زحف عبارت است از جماعتى که با هم یک دفعه به دشمن خود نزدیک شوند، و جمع آن زحوف است. [ نظرات / امتیازها ]

«تولیت ادبار دشمنان» به معناى این است که دشمنان را در پشت سر خود قرار دهند. [ نظرات / امتیازها ]

خطاب در این آیه خطابى است عمومى و مختص به یک وقت و یک جنگ نیست، پس اینکه بعضى از مفسرین آن را مختص به جنگ بدر و حرمت فرار از آن جنگ گرفته‏اند صحیح نیست، علاوه بر اینکه قبلا متوجه شدید که این آیات بعد از جنگ بدر نازل شده نه در آن روز، و اینکه این آیات دنباله آیات صدر سوره است که مى‏فرمود: «یَسْئَلُونَکَ عَنِ الْأَنْفالِ ... ».

[ برای مشاهده توضیحات کلیک کنید. ]

[ نظرات / امتیازها ]

در کافى (ج 5 ص 36) به سند خود از عقیل خزاعى از امیر المؤمنین (علیه السّلام) روایت کرده که فرمود: رعب و ترسیدن از جهاد با کسانى که باید با آنان جهاد کرد و آن کسانى که یکدیگر را در ضلالت پشتیبانى مى‏کنند خود ضلالت در دین و ذلت و خوارى در دنیا است، علاوه بر اینکه مسلمان را مستوجب آتش مى‏کند، چون مرعوب شدن و ترسیدن انسان را وادار به فرار از زحف (جنگ) مى‏کند، و خداوند در باره این عمل نکوهیده فرموده: «یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِذا لَقِیتُمُ الَّذِینَ کَفَرُوا زَحْفاً فَلا تُوَلُّوهُمُ الْأَدْبارَ- اى کسانى که ایمان آورده‏اید وقتى با کفار در جنگ روبرو مى‏شوید پشت به ایشان مکنید». [ نظرات / امتیازها ]

«زَحف»، به معناى غلتیدن و کشیدن روى زمین است، به لشکرکشى و حرکت یک لشکر انبوه هم از این جهت که از دور چنین به نظر مى‏رسد که روى زمین مى‏غلتند و پیش مى‏آیند، زحف گفته مى‏شود. امام رضا علیه السلام فرمود: فرار از جهاد، موجب وهن دین، استخفاف رهبر حقّ، جرأت یافتن دشمن و محو مذهب است. <443> در شمار فضائل حضرت على علیه السلام آمده است که وى در تمام عمرش، حتّى یک بار هم از جبهه و جنگ فرار نکرد. <444> و آن حضرت فرمودند: پسندیده‏ترین مرگ، شهادت است، سوگند به آن کسى که جان فرزند ابى‏طالب به‏دست اوست، براى من کشته شدن با هزار ضربه‏ى شمشیر، راحت‏تر و آسان‏تر از مرگ در بستر است. <445> 1- خداوند از مؤمنان انتظار ویژه‏اى دارد. «یا ایّها الّذین آمنوا...» 2- تعداد زیاد دشمن، مجوّز فرار از جبهه نمى‏شود. «اذا لقیتم... زحفاً فلا تولّوهم» 3- در هنگام نبرد، فرار از جنگ جایز نیست. «اذا لقیتم... فلا تولّوهم» (البتّه فرار، آنگاه ممنوع است که دو گروه، با آمادگى به مقابله هم آیند، ولى اگر دشمن مسلّح شبیخون زد و مسلمانان بدون آمادگى بودند، عقب‏نشینى براى افراد دست‏خالى مانعى ندارد. <446> ) 4- جنگ‏هاى اسلامى، مکتبى است، نه استعمارى و از روى هوا و هوس و امثال آن. «الّذین آمنوا... الّذین کفروا» [ نظرات / امتیازها ]